विलोम शब्द
1. अमृत- विष
2. अथ- इति
3. अन्धकार- प्रकाश
4. अल्पायु- दीर्घायु
5. अनुराग- विराग
6. अनुज- अग्रज
7. अधिक- न्यून
8. अर्थ- अनर्थ
9. अतिवृष्टि- अनावृष्टि
10. अनुपस्थिति- उपस्थिति
11. अज्ञान- ज्ञान
12. अनुकूल- प्रतिकूल
13. अभिज्ञ- अनभिज्ञ
14. अल्प- अधिक
15. अनिवार्य- वैकल्पिक
16. अगम- सुगम
17. अभिमान- नम्रता
18. अनुग्रह- विग्रह
19. अपमान- सम्मान
20. अरुचि- रुचि
21. अर्वाचीन- प्राचीन
22. अवनति- उन्नति
23. अवनी- अंबर
24. अच्छा- बुरा
25. अच्छाई- बुराई
26. अमीर- ग़रीब
27. अंधेरा- उजाला
28. अर्जित- अनर्जित
29. अंत- प्रारंभ
30. अंतिम- प्रारंभिक
31. अनजान- जाना-पहचाना
32. आदि- अंत
33. आगामी- गत
34. आग्रह- दुराग्रह
35. आकर्षण- विकर्षण
36. आदान- प्रदान
37. आलस्य- स्फूर्ति
38. आदर्श- यथार्थ
39. आय- व्यय
40. आहार- निराहार
41. आविर्भाव- तिरोभाव
42. आमिष- निरामिष
43. आर्द्र- शुष्क
44. आज़ादी- ग़ुलामी
45. आकाश- पाताल
46. आशा- निराशा
47. आश्रित- निराश्रित
48. आरंभ- अंत
49. आदर- अनादर
50. आयात- निर्यात
51. आर्य- अनार्य
52. आदि- अनादि
53. आस्तिक- नास्तिक
54. आवश्यक- अनावश्यक
55. आनंद- शोक
56. आधुनिक- प्राचीन
57. आना- जाना
58. आलस्य- फुर्ती
59. आध्यात्मिक- भौतिक
60. इच्छा- अनिच्छा
61. इष्ट- अनिष्ट
62. इच्छित- अनिच्छित
63. इहलोक- परलोक
64. उत्कर्ष- अपकर्ष
65. उत्थान- पतन
66. उद्यमी- आलसी
67. उर्वर- ऊसर
68. उधार- नक़द
69. उपस्थित- अनुपस्थित
70. उत्कृष्ट- निकृष्ट
71. उपजाऊ- बंजर
72. उदय- अस्त
73. उपकार- अपकार
74. उदार- अनुदार
75. उत्तीर्ण- अनुत्तीर्ण
76. उत्तर- दक्षिण
77. ऊंचा- नीचा
78. उन्नति- अवनति
79. उचित- अनुचित
80. उत्तरार्द्ध- पूर्वार्द्ध
81. एकता- अनेकता
82. एक- अनेक
83. ऐसा- वैसा
84. औपचारिक- अनौपचारिक
85. कृतज्ञ- कृतघ्न
86. क्रय- विक्रय
87. कमाना- खर्च करना
88. क्रूर- दयालु
89. कच्चा- पक्का
90. कटु- मधुर
91. क्रिया- प्रतिक्रिया
92. कड़वा- मीठा
93. क्रुद्ध- शान्त
94. कर्म- निष्कर्म
95. कठिनाई- सरलता
96. कभी-कभी- अक्सर
97. कठिन- सरल
98. केंद्रित- विकेंद्रित
99. क़रीबी- दूर के
100. कम- अधिक
101. खेद- प्रसन्नता
102. खिलना- मुरझाना
103. खुशी- दु:ख
104. ख़रीददार- विक्रेता
105. ख़रीद- बिक्री
106. ख़रीदना- बेचना
107. गर्म- ठंडा
108. गन्दा- साफ़
109. गहरा- उथला
110. ग़रीब- अमीर
111. गुण- दोष, अवगुण
112. ग़लत- सही
113. घ
114. घृणा- प्रेम
115. घात- प्रतिघात
116. घर- बाहर
117. घाटा- फ़ायदा
118. चर- अचर
119. चौड़ी- संकरी, तंग
120. छोटा- बड़ा
121. छूत- अछूत
122. जन्म- मृत्यु
123. जल्दी- देरी
124. जीवन- मरण
125. जल- थल
126. जड़- चेतन
127. जटिल- सरस
128. झूठ- सच
129. ठोस- तरल
130. डरपोक- निड़र
131. तुच्छ- महान
132. तकलीफ़- आराम
133. तपन- ठंडक
134. दुर्लभ- सुलभ
135. दाता- याचक
136. दिन- रात
137. देव- दानव
138. दुराचारी- सदाचारी
139. दयालु- निर्दयी
140. देशी- परदेशी
141. धीरे- तेज़
142. धनी- ग़रीब, निर्धन
143. धर्म- अधर्म
144. धूप- छाँव
145. धीर- अधीर
146. न्याय- अन्याय
147. निजी- सार्वजनिक
148. नक़द- उधार
149. नियमित- अनियमित
150. निश्चित- अनिश्चित
151. निरक्षर- साक्षर
152. नूतन- पुरातन
153. निंदा- स्तुति
154. निर्दोष- र्दोष
155. नीचा- ऊंचा
156. नकली- असली
157. निर्माण- विनाश
158. निकट- दूर
159. प्यार- घृणा
160. प्रत्यक्ष- परोक्ष
161. पतला- मोटा
162. पाप- पुण्य
163. पतिव्रता- कुलटा
164. प्रलय- सृष्टि
165. पवित्र- अपवित्र
166. प्रश्न- उत्तर
167. पूर्ण- अपूर्ण
168. प्रेम- घृणा
169. परतंत्र- स्वतंत्र
170. प्राचीन- नवीन / नया
171. पक्ष- निष्पक्ष
172. प्राकृतिक- अप्राकृतिक
173. प्रसन्न- अप्रसन्न
174. प्रभावित- अप्रभावित
175. पोषण- कुपोषण
176. परिचित- अपरिचित
177. प्रवेश- निकास
178. पदोन्नति- पदावनति
179. प्रतिकूल- अनुकूल
180. प्रारंभ- अंत
181. पसंद- नापसंद
182. बंधन- मुक्ति
183. बुद्धिमता- मूर्खता
184. बासी- ताजा
185. बाढ़- सूखा
186. बुराई- भलाई
187. भूलना- याद रना
188. भाव- अभाव
189. मूक- वाचाल
190. मितव्यय- अपव्यय
191. मोक्ष- बंधन
192. मौखिक- लिखित
193. मानवता- दानवता
194. महात्मा- दुरात्मा
195. मान- अपमान
196. मधुर- कटु
197. मित्र- शत्रु
198. मिथ्या- सत्य
199. मंगल- अमंगल
200. महंगा- सस्ता
201. मेहनती- आलसी / कामचोर
202. मृत्यु- जन्म
203. मंजूर- नामंजूर
204. मुमकिन- नामुमकिन
205. अनुग्रह- विग्रह, कोप
206. सन्धि विग्रह, विच्छेद
207. विग्रह -समास
208. समास -व्यास
209. आकाश - पाताल
210. अवनि -अम्बर
211. गगन -धरती
212. अंधेरा -उजाला
213. तिमिर -आलोक, प्रकाश
214. आलोक- अंधकार
215. अंधकार -प्रकाश
216. ज्योति -तम
217. अज्ञ -विज्ञ, प्रज्ञ
218. अभिज्ञ- अनभिज्ञ
219. अल्पज्ञ -सर्वज्ञ, बहुज्ञ
220. विज्ञ -अज्ञ
221. न्यून -अधिक
222. अति -अल्प
223. अल्प -बहु
224. लघु -दीर्घ
225. दीर्घ -ह्रस्व
226. ह्रस्व -दीर्घ
227. विकास- ह्रास
228. ह्रास -वृद्धि
229. वृद्धि -संक्षेपण
230. पल्लवन- संक्षेपण
231. सूक्ष्म -स्थूल
232. गुरु -लघु
233. अधम- उत्तम
234. महान -तुच्छ
235. क्षुद्र -विराट
236. विराट- लघु
237. लघु -दीर्घ
238. दीर्घ -ह्रस्व
239. क्षीण -पुष्ट
240. अल्पायु- दीर्घायु
241. स्वल्पायु -चिरायु
242. चिरंतन -नश्वर
243. नश्वर -शाश्वत
244. शास्वत- क्षणिक
245. कुटिल -सहज, सरल
246. सरल -जटिल, कुटिल, वक्र
247. जटिल -सरल
248. उग्र -सौम्य
249. भीषण- सौम्य
250. सरस -नीरस
251. रसिक -नीरस
252. मसृण -रुक्ष
253. रुक्ष -मृदु, मसृण
254. मृदुल -कठोर
255. कठोर -कोमल
256. कर्कश -मधुर
257. मधुर -कटु
258. सौम्य -उग्र
259. कड़वा -मीठा
260. खट्टा -मीठा
261. कडा -मुलायम
262. उद्धत -विनीत
263. विनीत -दुर्विनीत, उद्दंड, उद्धत
264. धृष्ट -विनम्र
265. मौन -मुखर
266. मूक -वाचाल
267. आकुंचन -प्रसारण
268. प्रसारण -संकुचन
269. विस्तार -संक्षेप
270. विस्तृत -संक्षिप्त
271. संकीर्ण -विस्तीर्ण
272. एकत्र -सर्वत्र
273. आकीर्ण- विकीर्ण
274. संयुक्त -वियुक्त
275. फैलना -सिकुड़ना
276. आयोजन- वियोजन
277. वियोजन -संयोजन
278. वियोग -संयोग
279. अगाध -छिछला
280. गहरा -उथला
281. राग -विराग
282. विराग- अनुराग
283. अनुराग- विराग
284. अनुरक्त -विरक्त
285. अनुरक्ति -विरक्ति
286. विरक्त -अनुरक्त, आसक्त
287. आसक्त -उदासीन, अनासक्त
288. रत -विरत
289. विरत- निरत
290. शेष -अशेष
291. अवशेष -निःशेष
292. उन्मूलन -रोपण
293. उन्मीलन -निमीलन
294. अनिवार्य -ऐच्छिक
295. ऐच्छिक -अनैच्छिक
296. अगम -सुगम
297. दुर्गम -सुगम
298. उत्पत्ति -विनाश
299. उत्थान -पतन
300. उत्कर्ष -अपकर्ष
301. वैभव -पराभव
302. विभव -पराभव
303. उद्भव -पराभव, अवसान
304. आविर्भाव -तिरोभाव
305. ऊर्ध्व -अधः
306. उपरि -अधः
307. वेदना -आनंद
308. आंनद -शोक
309. शोक -हर्ष
310. हर्ष -विषाद
311. खेद -प्रसन्नता
312. सुख -दुःख
313. खीजना -रीझना
314. मग्न -दुखी
315. उल्लास -अवसाद
316. उपमान -उपमेय
317. उपमा -व्यतिरेक
318. आदर -निरादर
319. अपमान- सम्मान
320. आदरणीय -अनादरणीय
321. विदाई -स्वागत
322. स्वागत -तिरस्कार
323. सत्कार- तिरस्कार
324. पुरस्कार -तिरस्कार
325. परितोष -दंड
326. दंड -पुरस्कार
327. पुरस्कार -तिरस्कार
328. आचार -अनाचार
329. कदाचार- सदाचार
330. सदाचार -दुराचार
331. गत -आगत
332. आगत -अनागत
333. गमन -आगमन
334. निर्गमन- आगमन
335. आगमन -प्रस्थान
1. अमृत- विष
2. अथ- इति
3. अन्धकार- प्रकाश
4. अल्पायु- दीर्घायु
5. अनुराग- विराग
6. अनुज- अग्रज
7. अधिक- न्यून
8. अर्थ- अनर्थ
9. अतिवृष्टि- अनावृष्टि
10. अनुपस्थिति- उपस्थिति
11. अज्ञान- ज्ञान
12. अनुकूल- प्रतिकूल
13. अभिज्ञ- अनभिज्ञ
14. अल्प- अधिक
15. अनिवार्य- वैकल्पिक
16. अगम- सुगम
17. अभिमान- नम्रता
18. अनुग्रह- विग्रह
19. अपमान- सम्मान
20. अरुचि- रुचि
21. अर्वाचीन- प्राचीन
22. अवनति- उन्नति
23. अवनी- अंबर
24. अच्छा- बुरा
25. अच्छाई- बुराई
26. अमीर- ग़रीब
27. अंधेरा- उजाला
28. अर्जित- अनर्जित
29. अंत- प्रारंभ
30. अंतिम- प्रारंभिक
31. अनजान- जाना-पहचाना
32. आदि- अंत
33. आगामी- गत
34. आग्रह- दुराग्रह
35. आकर्षण- विकर्षण
36. आदान- प्रदान
37. आलस्य- स्फूर्ति
38. आदर्श- यथार्थ
39. आय- व्यय
40. आहार- निराहार
41. आविर्भाव- तिरोभाव
42. आमिष- निरामिष
43. आर्द्र- शुष्क
44. आज़ादी- ग़ुलामी
45. आकाश- पाताल
46. आशा- निराशा
47. आश्रित- निराश्रित
48. आरंभ- अंत
49. आदर- अनादर
50. आयात- निर्यात
51. आर्य- अनार्य
52. आदि- अनादि
53. आस्तिक- नास्तिक
54. आवश्यक- अनावश्यक
55. आनंद- शोक
56. आधुनिक- प्राचीन
57. आना- जाना
58. आलस्य- फुर्ती
59. आध्यात्मिक- भौतिक
60. इच्छा- अनिच्छा
61. इष्ट- अनिष्ट
62. इच्छित- अनिच्छित
63. इहलोक- परलोक
64. उत्कर्ष- अपकर्ष
65. उत्थान- पतन
66. उद्यमी- आलसी
67. उर्वर- ऊसर
68. उधार- नक़द
69. उपस्थित- अनुपस्थित
70. उत्कृष्ट- निकृष्ट
71. उपजाऊ- बंजर
72. उदय- अस्त
73. उपकार- अपकार
74. उदार- अनुदार
75. उत्तीर्ण- अनुत्तीर्ण
76. उत्तर- दक्षिण
77. ऊंचा- नीचा
78. उन्नति- अवनति
79. उचित- अनुचित
80. उत्तरार्द्ध- पूर्वार्द्ध
81. एकता- अनेकता
82. एक- अनेक
83. ऐसा- वैसा
84. औपचारिक- अनौपचारिक
85. कृतज्ञ- कृतघ्न
86. क्रय- विक्रय
87. कमाना- खर्च करना
88. क्रूर- दयालु
89. कच्चा- पक्का
90. कटु- मधुर
91. क्रिया- प्रतिक्रिया
92. कड़वा- मीठा
93. क्रुद्ध- शान्त
94. कर्म- निष्कर्म
95. कठिनाई- सरलता
96. कभी-कभी- अक्सर
97. कठिन- सरल
98. केंद्रित- विकेंद्रित
99. क़रीबी- दूर के
100. कम- अधिक
101. खेद- प्रसन्नता
102. खिलना- मुरझाना
103. खुशी- दु:ख
104. ख़रीददार- विक्रेता
105. ख़रीद- बिक्री
106. ख़रीदना- बेचना
107. गर्म- ठंडा
108. गन्दा- साफ़
109. गहरा- उथला
110. ग़रीब- अमीर
111. गुण- दोष, अवगुण
112. ग़लत- सही
113. घ
114. घृणा- प्रेम
115. घात- प्रतिघात
116. घर- बाहर
117. घाटा- फ़ायदा
118. चर- अचर
119. चौड़ी- संकरी, तंग
120. छोटा- बड़ा
121. छूत- अछूत
122. जन्म- मृत्यु
123. जल्दी- देरी
124. जीवन- मरण
125. जल- थल
126. जड़- चेतन
127. जटिल- सरस
128. झूठ- सच
129. ठोस- तरल
130. डरपोक- निड़र
131. तुच्छ- महान
132. तकलीफ़- आराम
133. तपन- ठंडक
134. दुर्लभ- सुलभ
135. दाता- याचक
136. दिन- रात
137. देव- दानव
138. दुराचारी- सदाचारी
139. दयालु- निर्दयी
140. देशी- परदेशी
141. धीरे- तेज़
142. धनी- ग़रीब, निर्धन
143. धर्म- अधर्म
144. धूप- छाँव
145. धीर- अधीर
146. न्याय- अन्याय
147. निजी- सार्वजनिक
148. नक़द- उधार
149. नियमित- अनियमित
150. निश्चित- अनिश्चित
151. निरक्षर- साक्षर
152. नूतन- पुरातन
153. निंदा- स्तुति
154. निर्दोष- र्दोष
155. नीचा- ऊंचा
156. नकली- असली
157. निर्माण- विनाश
158. निकट- दूर
159. प्यार- घृणा
160. प्रत्यक्ष- परोक्ष
161. पतला- मोटा
162. पाप- पुण्य
163. पतिव्रता- कुलटा
164. प्रलय- सृष्टि
165. पवित्र- अपवित्र
166. प्रश्न- उत्तर
167. पूर्ण- अपूर्ण
168. प्रेम- घृणा
169. परतंत्र- स्वतंत्र
170. प्राचीन- नवीन / नया
171. पक्ष- निष्पक्ष
172. प्राकृतिक- अप्राकृतिक
173. प्रसन्न- अप्रसन्न
174. प्रभावित- अप्रभावित
175. पोषण- कुपोषण
176. परिचित- अपरिचित
177. प्रवेश- निकास
178. पदोन्नति- पदावनति
179. प्रतिकूल- अनुकूल
180. प्रारंभ- अंत
181. पसंद- नापसंद
182. बंधन- मुक्ति
183. बुद्धिमता- मूर्खता
184. बासी- ताजा
185. बाढ़- सूखा
186. बुराई- भलाई
187. भूलना- याद रना
188. भाव- अभाव
189. मूक- वाचाल
190. मितव्यय- अपव्यय
191. मोक्ष- बंधन
192. मौखिक- लिखित
193. मानवता- दानवता
194. महात्मा- दुरात्मा
195. मान- अपमान
196. मधुर- कटु
197. मित्र- शत्रु
198. मिथ्या- सत्य
199. मंगल- अमंगल
200. महंगा- सस्ता
201. मेहनती- आलसी / कामचोर
202. मृत्यु- जन्म
203. मंजूर- नामंजूर
204. मुमकिन- नामुमकिन
205. अनुग्रह- विग्रह, कोप
206. सन्धि विग्रह, विच्छेद
207. विग्रह -समास
208. समास -व्यास
209. आकाश - पाताल
210. अवनि -अम्बर
211. गगन -धरती
212. अंधेरा -उजाला
213. तिमिर -आलोक, प्रकाश
214. आलोक- अंधकार
215. अंधकार -प्रकाश
216. ज्योति -तम
217. अज्ञ -विज्ञ, प्रज्ञ
218. अभिज्ञ- अनभिज्ञ
219. अल्पज्ञ -सर्वज्ञ, बहुज्ञ
220. विज्ञ -अज्ञ
221. न्यून -अधिक
222. अति -अल्प
223. अल्प -बहु
224. लघु -दीर्घ
225. दीर्घ -ह्रस्व
226. ह्रस्व -दीर्घ
227. विकास- ह्रास
228. ह्रास -वृद्धि
229. वृद्धि -संक्षेपण
230. पल्लवन- संक्षेपण
231. सूक्ष्म -स्थूल
232. गुरु -लघु
233. अधम- उत्तम
234. महान -तुच्छ
235. क्षुद्र -विराट
236. विराट- लघु
237. लघु -दीर्घ
238. दीर्घ -ह्रस्व
239. क्षीण -पुष्ट
240. अल्पायु- दीर्घायु
241. स्वल्पायु -चिरायु
242. चिरंतन -नश्वर
243. नश्वर -शाश्वत
244. शास्वत- क्षणिक
245. कुटिल -सहज, सरल
246. सरल -जटिल, कुटिल, वक्र
247. जटिल -सरल
248. उग्र -सौम्य
249. भीषण- सौम्य
250. सरस -नीरस
251. रसिक -नीरस
252. मसृण -रुक्ष
253. रुक्ष -मृदु, मसृण
254. मृदुल -कठोर
255. कठोर -कोमल
256. कर्कश -मधुर
257. मधुर -कटु
258. सौम्य -उग्र
259. कड़वा -मीठा
260. खट्टा -मीठा
261. कडा -मुलायम
262. उद्धत -विनीत
263. विनीत -दुर्विनीत, उद्दंड, उद्धत
264. धृष्ट -विनम्र
265. मौन -मुखर
266. मूक -वाचाल
267. आकुंचन -प्रसारण
268. प्रसारण -संकुचन
269. विस्तार -संक्षेप
270. विस्तृत -संक्षिप्त
271. संकीर्ण -विस्तीर्ण
272. एकत्र -सर्वत्र
273. आकीर्ण- विकीर्ण
274. संयुक्त -वियुक्त
275. फैलना -सिकुड़ना
276. आयोजन- वियोजन
277. वियोजन -संयोजन
278. वियोग -संयोग
279. अगाध -छिछला
280. गहरा -उथला
281. राग -विराग
282. विराग- अनुराग
283. अनुराग- विराग
284. अनुरक्त -विरक्त
285. अनुरक्ति -विरक्ति
286. विरक्त -अनुरक्त, आसक्त
287. आसक्त -उदासीन, अनासक्त
288. रत -विरत
289. विरत- निरत
290. शेष -अशेष
291. अवशेष -निःशेष
292. उन्मूलन -रोपण
293. उन्मीलन -निमीलन
294. अनिवार्य -ऐच्छिक
295. ऐच्छिक -अनैच्छिक
296. अगम -सुगम
297. दुर्गम -सुगम
298. उत्पत्ति -विनाश
299. उत्थान -पतन
300. उत्कर्ष -अपकर्ष
301. वैभव -पराभव
302. विभव -पराभव
303. उद्भव -पराभव, अवसान
304. आविर्भाव -तिरोभाव
305. ऊर्ध्व -अधः
306. उपरि -अधः
307. वेदना -आनंद
308. आंनद -शोक
309. शोक -हर्ष
310. हर्ष -विषाद
311. खेद -प्रसन्नता
312. सुख -दुःख
313. खीजना -रीझना
314. मग्न -दुखी
315. उल्लास -अवसाद
316. उपमान -उपमेय
317. उपमा -व्यतिरेक
318. आदर -निरादर
319. अपमान- सम्मान
320. आदरणीय -अनादरणीय
321. विदाई -स्वागत
322. स्वागत -तिरस्कार
323. सत्कार- तिरस्कार
324. पुरस्कार -तिरस्कार
325. परितोष -दंड
326. दंड -पुरस्कार
327. पुरस्कार -तिरस्कार
328. आचार -अनाचार
329. कदाचार- सदाचार
330. सदाचार -दुराचार
331. गत -आगत
332. आगत -अनागत
333. गमन -आगमन
334. निर्गमन- आगमन
335. आगमन -प्रस्थान

0 comments:
Post a Comment